Wat is afstandsonderwijs?

Ontdek wat afstandsonderwijs is, hoe het werkt en hoe je er het meeste uit kunt halen.

Wat is afstandsonderwijs?

Simpel gezegd betekent afstandsonderwijs dat er onderwijs op afstand wordt gegeven, zonder fysiek klaslokaal. In het verleden was de term afstandsonderwijs vooral verbonden met studieprogramma's waarbij studenten op afstand konden studeren. Inmiddels is afstandsonderwijs niet langer alleen een oplossing voor studenten, maar ook voor leerlingen van de basisschool en de middelbare school.

Soorten afstandsonderwijs

Je kunt op verschillende manieren leren op afstand:

Videoconferencing

Dit gebeurt meestal in de vorm van lessen en lezingen in een conference call of webinar via Zoom. In sommige gevallen wordt de les geleid door één docent, terwijl een andere docent vragen beantwoordt en de studenten in de gaten houdt.

Hierdoor is er een directe interactie tussen de student en de docent, waardoor dit het type afstandsonderwijs is dat nog het meest lijkt op de traditionele klassikale omgeving.

Asynchroon leren

Bij asynchroon leren worden de studenten aangemoedigd om zelfstandig te werken. Er zijn geen groepslessen, alleen wekelijkse taken met deadlines die je individueel moet uitvoeren. Met deze zelfstudiemethode kunnen studenten flexibel hun eigen structuur en rooster bepalen, maar er is veel minder groepsinteractie en nauwelijks directe communicatie met de docent.

Open rooster

Cursussen met een open rooster zijn vergelijkbaar met asynchrone leercursussen, maar dan met nog minder verplichtingen. Open rooster-cursussen hebben geen wekelijkse deadlines, waardoor de studenten alles in hun eigen tijd kunnen doen en zo een beter evenwicht kunnen vinden voor hun buitenschoolse verplichtingen. Dit is heel handig voor fulltime medewerkers, voor ouders of voor iedereen die wel wil studeren maar geen tijd heeft voor traditionele cursussen.

Elke instelling heeft een eigen methode en structuur voor leren op afstand en valt waarschijnlijk onder een van deze categorieën, of is een combinatie van verschillende soorten. Asynchroon leren en cursussen met een open rooster komen vaker voor in het hoger onderwijs.

Voordelen van afstandsonderwijs

Cursussen met een open rooster zijn veel flexibeler, het gaat er niet alleen om wáár je studeert, maar ook wannéér je studeert; daardoor is afstandsonderwijs zo gunstig voor mensen die tijdens hun studie fulltime aan het werk zijn. Voor veel mensen is studeren op deze manier een betaalbare optie, omdat ze naast het afstandsonderwijs ook fulltime kunnen blijven werken.

Qua kosten zijn cursussen voor afstandsonderwijs over het algemeen goedkoper dan cursussen op locatie, omdat er minder materiaal en infrastructuur voor nodig is.

Afstandsonderwijs biedt studenten soms de mogelijkheid om vakken of kwalificaties te volgen die ter plaatse niet beschikbaar zijn, omdat je overal ter wereld cursussen kunt volgen aan onderwijsinstellingen, zonder dat je je huis hoeft te verlaten.

Nadelen van afstandsonderwijs

Het is belangrijk om elke leerstijl in overweging te nemen als je nadenkt over effectief afstandsonderwijs. Er zijn visuele lerenden, auditieve lerenden, verbale lerenden, fysieke lerenden, logische lerenden, sociale lerenden en individuele lerenden.

Docenten moeten ervoor zorgen dat ze zich op elke persoonlijke leerstijl richten, terwijl ze de groep tegelijk als geheel begeleiden. In een klaslokaal is dit haalbaar, maar bij afstandsonderwijs kan het moeilijk zijn om fysieke en sociale lerenden aan te moedigen. Als je niet de juiste apparatuur hebt, wordt ook het leren in groepsverband beperkt.

Discipline kan voor docenten problematisch worden bij afstandsonderwijs. Hetzelfde kattenkwaad dat in een klaslokaal voorkomt, moet je zeker ook verwachten in een conference call, alleen is het lastiger om het op afstand onder controle te houden.

Als studenten thuis zijn, hebben ze misschien meer afleidingen dan ze op school zouden hebben. Kletsende studenten in de les zijn wellicht moeilijker onder controle te houden en het kan ook lastig te voorkomen zijn, omdat ze waarschijnlijk niet al te hard praten.

Voor studenten kan het moeilijk zijn om de nieuwe structuur over te nemen, en ze kunnen zich gemakkelijk geïsoleerd en verloren voelen doordat ze zich niet direct betrokken voelen bij hun docenten en medestudenten. Geestelijke gezondheid is van groot belang voor afstandsonderwijs; interactie en betrokkenheid zijn essentieel voor de ontwikkeling van jongeren, en afstandsonderwijs kan aanvoelen als een barricade.

Tips voor afstandsonderwijs voor studenten:

  • Maak een planning en houd je hieraan. Een voordeel van leren op afstand is dat je vaak zelf kunt bepalen wanneer en waar je studeert, maar dit kan nadelig zijn als je je niet aan een consequente planning houdt. Zet bepaalde uren opzij en houd je daar zoveel mogelijk aan. Als je geen vaste planning hebt, kun je heel snel je focus en motivatie verliezen.
  • Wijs een ruimte aan voor studie. Als het mogelijk is, wijs dan een aparte ruimte in je woning aan voor studie, afgescheiden van het woongedeelte. Dit maakt het makkelijker om werk en privé gescheiden te houden, zodat je weet dat als je in die ruimte bent, je in 'het klaslokaal' bent en het dus ook zo moet behandelen.
  • Bereid je voor op de komende dag. Zorg dat je je 's morgens aankleedt, net als wanneer je naar school zou gaan. Als je de hele dag in je pyjama zit, mis je die schoolmentaliteit die je nodig hebt. Met een goed ochtendritueel haal je het maximale uit je dag.
  • Leer de tools kennen. Je wilt geen achterstand oplopen door technische problemen, dus zorg ervoor dat je voorafgaand aan de online lessen de tijd neemt om vertrouwd te raken met de technologie.
  • Neem een pauze. Als je je eigen planning maakt, moet je ook pauzes inlassen. Urenlang doorstuderen kan averechts werken, je moet jezelf de tijd geven om te verwerken wat je hebt geleerd.
  • Blijf op de hoogte. Anders dan in een klaslokaal is er niemand aanwezig om je te herinneren aan aanstaande deadlines of toetsen. Bij een programma voor afstandsonderwijs moet je meestal zelf je opdrachten in de gaten houden. Zorg voor een betrouwbare agenda en stel herinneringen in om bij te houden wat je moet doen.
  • Blijf verbonden met je klasgenoten. Als je virtuele lessen niet echt interactief zijn, overweeg dan om een studiegroep te vormen, zodat je in contact kunt blijven met je klasgenoten en ervoor kunt zorgen dat je allemaal op schema blijft. Maak gebruik van educatieve samenwerkingstools zoals Dropbox Paper om eenvoudig notities, projectbestanden en ander lesmateriaal te delen en de groepscommunicatie te versterken.

Tips voor afstandsonderwijs voor docenten:

  • Maak van de onderwijstechnologie je eigen assistent. De overstap naar online lesgeven is intimiderend, maar als je de digitale omgeving leert kennen, krijg je het al gauw onder de knie. Profiteer van de vele apps, tools en services die ontworpen zijn om het online leren te ondersteunen.
  • Stimuleer het samenwerken. Denk buiten de gebaande paden om samenwerkingsprojecten te bedenken die sociaal leren mogelijk maken. Gebruik online tools als Dropbox Paper om eenvoudig samen te werken met de groep en feedback te geven.
  • Maak contact met je studenten. Als het mogelijk is, maak dan direct contact met elke student. Natuurlijk is dat lastig als je lesgeeft aan een grotere klas dan normaal, maar als het kan, probeer ze dan met één-op-één interacties gemotiveerd te houden en hun persoonlijke uitdagingen in kaart te brengen. Als face-to-face niet mogelijk is, zorg je er voor dat je communiceert met je studenten via e-mail of chat en wijs je ze erop dat je beschikbaar bent om één-op-één advies te geven.
  • Geef regelmatig feedback. Feedback motiveert de studenten en helpt ze hun eigen zwakke en sterke punten te herkennen, waardoor ze kunnen groeien en zich verder kunnen ontwikkelen. Dit is vooral belangrijk bij leren op afstand, waardoor studenten zich snel geïsoleerd voelen en niet weten hoe ze ervoor staan.
  • Overleg met andere leerkrachten. Net zoals ouders met andere ouders en studenten met andere studenten horen te praten, moeten docenten met andere docenten praten en hun ervaringen, adviezen en twijfels delen.
  • Wees consistent. Als je eenmaal een systeem hebt gevonden dat goed werkt, blijf hier dan trouw aan en probeer altijd consistent te zijn in de tools die je gebruikt en in je lesplannen. Op het eerste gezicht lijkt virtueel leren misschien chaotisch, maar als je consistent te werk gaat, kun je de situatie voor de leerlingen normaliseren en ze in de juiste mindset brengen.
  • Vraag om feedback. Hoe belangrijk het ook is om feedback te geven, het is net zo belangrijk dat je zelf ook feedback krijgt, vooral als je een nieuw systeem aan het testen bent. Om te weten wat wel en niet werkt voor jouw studenten, moet je eerlijke feedback krijgen over wat ze van de tools vinden die je gebruikt en of deze nuttig zijn.
 

Je kunt je niet echt voorbereiden op alle vreemde situaties en omstandigheden van het afstandsonderwijs, omdat het voortdurend in ontwikkeling is. Zijn we op weg naar een toekomst waarin thuis leren zo betrouwbaar is dat je nooit meer ijsvrij krijgt? Zullen digitale diorama's de toekomst vormen voor wetenschappelijke projecten? De tijd zal leren hoe alles zich ontwikkelt, maar als je de bovenstaande adviezen opvolgt, pas je je met gemak aan.